किन शक्तिकेन्द्रको वरिपरि छन् ल्हारक्याल लामा ?

 काठमाडौं, २८ वैशाख ।  नेपाली राजनीतिक वृत्तमा समय–समयमा चर्चामा आउने नाममध्ये एक हुन् ल्हारक्याल लामा।

उनी कहिले धर्मगुरुका रूपमा, कहिले व्यवसायीका रूपमा, त कहिले राजनीतिक संरक्षण प्राप्त व्यक्तिका रूपमा चर्चामा आउने गरेका छन्। 

तर, उनको चर्चा केवल सार्वजनिक भूमिकाका कारण मात्र होइन, उनीसँग जोडिएका विवाद, नागरिकता सम्बन्धी प्रश्न, सम्पत्तिको स्रोत, र विभिन्न सरकारसँगको निकट सम्बन्धका कारण पनि हुने गरेको छ।

दुई सातामै गुमेको मन्त्री पद

वि.सं. २०६८ सालतिर तत्कालीन प्रधानमन्त्री झलनाथ खनाल नेतृत्वको सरकारले लामालाई अर्थ राज्यमन्त्री नियुक्त गरेको थियो। तर, नियुक्तिपछि उनको नागरिकता र पृष्ठभूमि सम्बन्धी विवाद सार्वजनिक भएसँगै तीव्र आलोचना सुरु भयो।

दोहोरो नागरिकता र शंकास्पद कागजात प्रयोग गरेको आरोप उठेपछि उनले छोटो अवधिमै पद गुमाउनुपरेको थियो। मन्त्री बनेको दुई सातामै राजीनामा दिनुपरेको घटना त्यतिबेला निकै चर्चित बनेको थियो।

नागरिकता र राहदानी विवाद

लामामाथि नेपाली नागरिकता प्राप्त गर्ने प्रक्रियामै प्रश्न उठाइएको छ। उनी तिब्बती शरणार्थीको रूपमा नेपाल प्रवेश गरेको, भुटान र सिक्किम हुँदै नेपाल आएको, तथा पछि सिन्धुपाल्चोकबाट नागरिकता लिएको आरोप विभिन्न समय सार्वजनिक भएको छ। उनीसँग भारतीय राशन कार्ड, दोहोरो राहदानी र बहु–पहिचान सम्बन्धी कागजात रहेको दाबीसमेत सार्वजनिक बहसको विषय बनेको थियो।

यद्यपि, यी आरोपहरूमाथि अन्तिम अदालतको ठोस फैसला सार्वजनिक रूपमा स्थापित भएको अवस्था छैन। लामाले विगतमा आफूमाथि लागेका आरोपहरूलाई राजनीतिक प्रेरित भन्दै अस्वीकार गर्दै आएका छन्।

स्रोत नखुलेको सम्पत्ति र पक्राउ प्रकरण

लामाको नाम त्यतिबेला थप विवादमा आयो जब प्रहरी अनुसन्धानको क्रममा उनी स्रोत नखुलेको सम्पत्ति, अवैध हतियार राखेको आरोप तथा नागरिकता सम्बन्धी प्रश्नका कारण पक्राउ परेका थिए। बैंक लकरमा बिना अनुमति पेस्तोल राखिएको विषयले समेत व्यापक चर्चा पाएको थियो।

तर, अनुसन्धान अगाडि बढ्ने क्रममा राजनीतिक दबाबका कारण मुद्दा कमजोर बनाइएको आरोप त्यतिबेला विभिन्न वृत्तबाट उठाइएको थियो। औपचारिक रूपमा भने राज्य निकायहरूले उनीमाथि ठूलो कारबाही अघि बढाउन सकेनन्।

राजनीतिक दलहरूसँग निरन्तर पहुँच

सबैभन्दा रोचक पक्ष के छ भने, विवादको घेरामा परे पनि लामाको राजनीतिक पहुँच भने कमजोर भएको देखिँदैन।

तत्कालीन पुष्पकमल दाहाल नेतृत्वको समयमा उनी संविधानसभा सदस्य बने। त्यसपछि पनि विभिन्न राजनीतिक शक्ति केन्द्रसँग उनको सम्बन्ध कायम रह्यो।

पछि लुम्बिनी विकास कोष मा उनलाई उपाध्यक्ष नियुक्त गरियो। कांग्रेस–एमाले नेतृत्वको सरकारले गरेको उक्त नियुक्तिपछि उनी अहिले पनि सोही पदमा कायम छन्।

राजनीतिक विश्लेषकहरूका अनुसार, कुनै पनि दलले लामासँग दूरी बनाएको स्पष्ट संकेत देखिँदैन। बरु फरक–फरक राजनीतिक धारका नेताहरूले समयअनुसार उनलाई संरक्षण दिएको आरोप लाग्दै आएको छ।

अर्ब सम्पत्ति’ चर्चा र अनौपचारिक प्रभाव

लामासँग स्रोत नखुलेको ठूलो सम्पत्ति रहेको चर्चा बेलाबेला सार्वजनिक हुने गरेको छ। उनी निकट स्रोतहरूले अनौपचारिक रूपमा अर्ब रुपैयाँभन्दा बढी आर्थिक पहुँच रहेको दाबी गर्ने गरेका छन्। यद्यपि, यसबारे आधिकारिक पुष्टि भने भएको छैन।

उनको व्यापारिक नेटवर्क, अन्तर्राष्ट्रिय सम्पर्क तथा धार्मिक आवरणभित्रको आर्थिक गतिविधिबारे पनि प्रश्न उठ्ने गरेका छन्। तर, अहिलेसम्म राज्यका निकायहरूले विस्तृत सार्वजनिक प्रतिवेदन ल्याएका छैनन्।

निष्कर्ष

ल्हारक्याल लामा नेपाली राजनीति, धर्म, शक्ति र आर्थिक प्रभावबीचको जटिल सम्बन्धको प्रतिनिधि पात्रजस्तै बनेका छन्। उनीमाथि लागेका आरोपहरू गम्भीर प्रकृतिका भए पनि राजनीतिक संरचनाले निरन्तर अवसर र संरक्षण दिएको देखिन्छ।

तर, सार्वजनिक जीवनमा रहेका व्यक्तिमाथि उठेका प्रश्नहरूको निष्पक्ष अनुसन्धान र पारदर्शी जवाफ लोकतान्त्रिक प्रणालीको आधारभूत आवश्यकता हो।  

source: newsabhiyan.com